Economische rechtvaardigheid"
Werkconferentie ter gelgenheid van het 25 jarig
bestaan van de Quakerraad voor Europese Aangelegenheden (QCEA)
5-7 november 2004.
De Quakerraad organiseerde ter gelegenheid van zijn 25 jarig bestaan een conferentie in Brussel over dit complexe thema. Het was een goed bezochte bijeenkomst: er waren wel meer dan honderd deelnemers. Opvallend was echter dat een groot deel daarvan afkomstig was uit het Verenigd Koninkrijk en er maar weinig deelnemers van de zijde der continentale Jaarvergaderingen waren. Het een aantal jaren gelden ingestelde instituut van 'steunleden' resulteerde rein dat vele Britse maandvergaderingen als zodanig een afgevaardigde hadden gestuurd. Zodoende waren er veel deelnemers die voor de eerste keer een bijeenkomst van QCEA in Brussel bijwoonden, hetgeen verheugend is. De keerzijde hiervan is dat er voor de werkconferentie en de feestelijke herdenkingsbijeenkomst van de vijfentwintigste verjaardag op zaterdagavond maar weinig van de oorspronkelijke 'founding members' aanwezig waren: alleen Marianne Boelsma, Dinah en Martyn Bond, laatstgenoemde hield een herdenkingstoespraak en verzorgd een workshop tijdens de conferentie.
De conferentie werd op vrijdagavond ge-opend door een inleiding van Geoff Tansey die enige tijd voor Quakervertegenwoordiging in Genève werkte in het kader van de beïnvloeding van rechtvaardiger handelsverhoudingen tussen eerste, tweede en derde wereld. Het beïnvloeden van de besprekingen rond de Wereld Handels Overeenkomst. Hierbij is duidelijk sprake van scheve en onevenwichtige verhoudingen: de macht van het rijke noorden maakt het arme zuiden uiterst moeilijk. Dit wordt vooral geïllustreerd doordat dat rijke noorden allerlei uitvindingen patenteert en 'beschermd' tegen concurrentie uit het zuiden, bijvoorbeeld technische apparaten, maar ook medicijnen (bijvoorbeeld tegen HIV/AIDS!) en zelfs zaden en rassen van planten veelal oorspronkelijk afkomstig van het zuidelijk halfrond! Daardoor worden ontwikkelingslanden gedwongen (dure) hulpbronnen (terug) te kopen! Over economische rechtvaardigheid gesproken! De QUNO-vestiging in Genève steekt dus tijd en energie in het beïnvloeden van die onderhandelingen in de richting van meer evenwichtige verhoudingen tussen landen.
Zaterdagochtend kregen we een inleiding van een hoge functionaris bij de EU Ministerraad over ontwikkelingssamenwerking, Jeremy Rand. Hij bouwde zijn bijdrage op rond de zogeheten "Millenniumdoelen" die een aantal jaren geleden door de Verenigde Naties zijn vastgesteld. Bijvoorbeeld om armoede met de helft te verminderen in de periode tot 2015. Deze doelen geven volgens hem voor iedereen - zowel regeringen als sociale organisaties - eenzelfde richtingsgevoel. Belangrijk is ook dat de resultaten meetbaar zijn zodat het mogelijk wordt regelmatig tussentijds te bepalen of we de gestelde doelen ook werkelijk verwezenlijken. Hierdoor wordt zichtbaar dat er nog veel moet gebeuren!.
Rand gaf duidelijk aan, dat ontwikkeling niet zonder aandacht voor het milieu kan en dat ook omgekeerd zonder een goed milieu arme mensen steeds minder kansen hebben, denk aan gebrek aan toegankelijke bronnen van schoon water en energie. Hij gaf aan dat hij alhoewel komend uit de hoek van de ontwikkelingseconomie op de wereldconferentie in Johannesburg eerst goed begrepen te hebben dat duurzame ontwikkeling echt gaat om ontwikkeling én verantwoorde milieuzorg. Wat heeft een volk eraan als we wel in economische zin de levensomstandigheden verbeteren, maar niets doen tegen klimaatverandering waardoor hun land straks onder de zeespiegel komt te liggen?
Ook is het oplossen van conflicten (burgeroorlogen) eigenlijk noodzaak om te komen tot ontwikkeling op het gebied van o.m. landbouw, onderwijs en gezondheidszorg. In dat verband sprak hij ook over een Europees initiatief voor "Afrikaanse Veiligheid", wat niets anders bleek te zijn dan het financieren van een gezamenlijke Afrikaanse legermacht. Kritische vragen van de deelnemers hierover gaven aan dat Jeremy Rand niet vertrouwd was met het concept van "vreedzame conflictpreventie". Hier ligt dus nog een schone taak voor onze Quakervertegenwoordiging!
Op zondagochtend was er een boeiende bijdrage van Professor Frances Stewart, directeur van een onderzoeksinstituut van de Universiteit van Oxford. Dit instituut, het "Centre for Research on Inequality, Human Security and Ethnicity", afgekort CRISE, doet onderzoek naar de achterliggende oorzaken van conflicten in bijvoorbeeld Afrikaanse landen, maar ook in Noord-Ierland. Veelal wordt aangenomen dat de oorzaak van de meeste burgeroorlogen in de wereld veroorzaakt worden door tegenstellingen tussen verschillende etnische groepen, Frances Stewart betoogde dat dit een simplificatie is: het gaat meestal om in economische en politieke zin achtergestelde groepen die gemanipuleerd worden door politieke en religieuze leiders, hetgeen vervolgens leidt tot gewelddadige conflicten. Enkel etnische tegenstellingen vormen onvoldoende verklaring. Zij gaf als voorbeeld dat Tanzania met meer dan negentig (!) verschillende etnische groepen geen gewapende conflicten kent, terwijl Haïti met eigenlijk maar één etniciteit vrijwel voortdurend in burgeroorlog verkeert. Zij toonde interessante statistieken over Noord-Ierland, waar de rooms-katholieken qua huisvesting, werk-gelegenheid en onderwijskansen jarenlang achtergesteld waren, hetgeen kwaad bloed zette. Het EU-lidmaatschap dwong de Britse autoriteiten echter een beleid te ontwikkelen om die achterstand te keren. De ontspanning tussen de bevolkingsgroepen en het vredesproces in Noord-Ierland zijn daaraan waarschijnlijk schatplichtig.
Ook hier weer kritische kanttekeningen door de conferentiegangers: wat doen overheden met dit soort informatie? Kan dit ook niet benut worden door bedrijven en aandeelhouders om zich juist uit dit soort gebieden terug te trekken en daardoor de economie nog verder verslechteren en het conflict te intensiveren? Anderzijds kunnen overheden dit soort informatie benutten om situaties bij te sturen, door bijvoorbeeld door landhervorming en re-allocatieve belastingsystemen verhoudingen die scheefgegroeid zijn tussen verschillende bevolkingsgroepen bewust te verbeteren om conflicten te voorkomen.
Deelnemers aan de conferentie hadden de keus uit een aantal workshops, soms geleid door eerdergenoemde inleiders, maar ook door andere Vrienden betrokken bij dit veelomvattende onderwerp. Zo was er een workshop van onze Vriend Martin Kunz, over "Fair Trade".
Aan de hand van zijn ervaring op dit vlak liet hij zien dat het niet gemakkelijk is, maar wel mogelijk, om voor bepaalde producten van arme mensen een "eerlijke handel" op te zetten. Ten eerste moet het product van voldoende kwaliteit zijn, dat betekent vaak lange voor-bereidingstijd voor de producenten. Dan moet het erkend worden door de verschillende "fair trade" merken. Koffie en thee zijn inmiddels behoorlijk bekend. Maar Martin heeft ook met succes de kleinschalige productie van handgemaakte leren voetballen in Pakistan ontwikkeld. Tegenslagen zijn er ook. Martin heeft eens geprobeerd kleinschalige vissers uit de derde wereld aan afzetmarkten in Europa te helpen. Bestemming Duitsland, importpapieren allemaal in het Duits. Maar het vliegtuig week uit naar Parijs en daar kon de vis niet ingeklaard worden omdat de papieren niet in het Frans waren. Resultaat: tegen de tijd dat het wel kon was de vis bedorven. De vissers haakten vervolgens teleurgesteld af!
Als de marketing niet heel erg uitgekiend is en gericht op de consumenten van een bepaald land, dan leert de ervaring dat het nauwelijks lukt. Ook niet als de prijs van een product veel meer is dan 20% van de prijs van vergelijkbare producten, waar de producent veel minder inkomen en bestaanszekerheid krijgt dan bij fair trade.
Martin wees er ook op dat soms het invoeren van een milieukeurmerk, alhoewel op zich goed, niet altijd ten goede komt aan betere arbeidsomstandigheden en inkomensverbetering van mensen in ontwikkelingslanden. Voorbeeld is dat het FSC-keurmerk voor duurzaam geproduceerd hout in feite kleinschalige productie van houten meubelen in India en Pakistan belemmert omdat afnemers erom vragen, maar de producenten te kleinschalig opereren om voor het keurmerk in aanmerking te komen. Anderzijds is er het positieve voorbeeld dat dankzij de inspanningen van de Fair Trade beweging de oospronkelijk door bomen geproduceerde kauwgum nu wel een FSC-keurmerk heeft gekregen!!
Andere workshops behandelden de Wereld Handels Onderhandelingen, economische rechtvaardigheid en patentrecht, de invloed van het IMF en de Wereldbank, het verband tussen economische rechtvaardigheid en milieuzorg en de speciale handelsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Afrikaanse, Caribische en Pacific landen (ACP).
Zaterdagmiddag was er een 'marktplaats' waar een vijftiental Vrienden in ieder drie minuten iets vertelden over hun 'concern' en hoe zij aan rechtvaardiger verhoudingen werken. Het waren stuk voor stuk hartverwarmende en inspirerende voorbeelden!
Zaterdagavond was er dan een klein feestje. De verjaarspartij van QCEA, vijf en twintig jaar jong én krachtig. Er werd dus gewerkt én gevierd.
Een feesttoespraak door Martyn Bond, een toespraak door de Schrijver van QCEA, Bert Touwen. Er werden herinneringen opgehaald. Er werd stilgestaan bij vele Vrienden die een belangrijk aandeel hadden in de totstandkoming van QCEA en er -helaas- niet bij konden zijn. Er werd een herdenkingsbundel waarin de geschiedenis van QCEA op de rij is gezet ten doop gehouden (op aanvraag verkrijgbaar in Brussel).
Zondagochtend tijdens de wijdingssamenkomst klonk in de bijdragen het thema van de conferentie weer door. Een Franse Vriend hield ons voor dat economische rechtvaardigheid dient te voorzien in de wezenlijke behoeften van mensen, hier en elders, nu en in de toekomst.
Maar wat zijn die behoeften? Wij gaan er van uit dat we na zo'n conferentie per openbaar vervoer veilig naar onze woonplaats terug kunnen keren. We gaan er van uit dat we onze partner, gezin, vrienden en familie daar terug zullen zien. We vinden er een warm thuis en voldoende voedsel. Zouden we ziek worden dan is er bereikbare en betaalbare zorg ….
Dat dienen dus de Millenium-doelen iedereen te brengen op termijn. Dat is economische rechtvaardigheid.
Het was dus een echte werkconferentie: er moest veel informatie verwerkt worden. Er werden goede voorbeelden aangereikt. Maar de vraag is natuurlijk: op welke manier kunnen we hieruit nieuwe prioriteiten purren voor het werk van QCEA, zodat wij ons steentje tot het bereiken van die doelen (blijven) bijdragen?
Kees Nieuwerth
(met bijdragen van Marius Boelsma, Hennie Jansen, Janna en Piet van der Meulen, Bert Touwen en Johan Westra ).
|
Verdere informatie over VVQREA vindt u op de pagina's van de vereniging |
kunt QCEA steunen door uw bijdrage over te maken op giro 2538685 tnv VVQREA
te Helmond